No Flash
 
 

KROZ DURBIN GRAFIČKOG KOLEKTIVA – MAPIRANJE ISTORIJE


Marko Krsmanović


Četrdeset godina umetničke karijere Marka Krsmanovića, grafičara, slikara, ilustratora i profesora na Fakultetu likovnih umetnosti, obeležene su brojim izložbama, nagradama, priznanjima i studijskim boravcima u umetničkim centrima i grafičkim radionicama Evrope i Amerike, gde je predavao o srpskoj i jugoslovenskoj grafici i upoznavao inostrane domaćine i sa radom beogradske Akademije. Ovaj delikatan intelektualac i umetnik raskošnog dara, duhom i delom pripadao je umetničkoj zajednici poznatoj kao beogradski grafički krug; nesebično se angažovao da unapredi i osnaži idejni i tehnički kontekst grafike kao medija – prevodio je stručnu literaturu, govorio i pisao o grafičkoj tehnologiji i novim postupcima, o organizacionim problemima kao i o profesionalnoj etici i kodeksu grafičkog originala.


     

M. Krsmanović u ateljeu; M. Krsmanović, Četiri figure, 1964, duboka štampa, 50x60 cm, Nagrada Veliki pečat 1964.


Po prirodi i logici svog primarnog stvaralačkog medija, profesionalnom izboru, kolegijalnoj i personalnoj bliskosti, Krsmanović je jedan od ključnih članova Grafičkog kolektiva i njegove istorije, markantna ličnost agilna u pokretanju značajnih aktivnosti. Na debitantskoj izložbi u Kolektivu 1957. Krsmanović je izlagao crteže i gvaševe, a 1959. godine litografije u boji. On je drugi laureat nagrade Veliki pečat, 1964. godine, za grafiku Četiri figure u tehnici duboke štampe. „Krsmanović je izvanredno uskladio jedan visoki grafički zahtev sa svojim svetom originalne figurativnosti. Ovaj svet sa svojim frontalno postavljenim figurama ujedno je neobično bogata projekcija psihološke prostornosti. Krsmanović čudesno smiče i oblači maske svojih figura uz blagi osmeh jednog istovremeno duboko humanog stvaranja, što ga predstavlja kao umetnika jasnih i pronađenih htenja. Nagrađeni rad nedvosmisleno prikazuje jedno veliko grafičko iskustvo koje novim načinom obrade metalne ploče grafičkom listu dodaje nove elemente bliske vrednostima plastike.” obrazložio je odluku o nagradi žiri u sastavu Boško Karanović, Milivoj Nikolajević i Bogdan Kršić. Sredinom 80-ih inicirana je polemika o grafici i originalu u dnevnom listu Politika, motivisana i pojavom velikog broja reprodukcija - slika poznatih umetnika. Ova plemika inicirana je Kršićevim pismom Politici o značaju umetničke grafike, a na primeru Krsmanovićevog rada.
Šest decenija od prve samostalne izložbe, u Grafičkom kolektivu je 2016. godine održana izložba Marka Krsmanovića, „Izbor iz grafičkog opusa“ po autorskoj koncepciji Ljiljane Ćinkul. Ovaj izbor mapirao je najznačajnije datume i stvaralačke faze Krsmanovićevog opusa obuhvatajući period 1954-1990, a u katalogu predgovor kustosa sledila su sećanja savremenika, studenata i prijatelja – prof. Branimira Karanovića, Lidije Antanasijević, prof. Branka Pavića.


     

     


Marko Krsmanović je diplomirao slikarstvo, ali je u stvaralačkoj praksi grafiku pretpostavio slikarstvu tragajući za novim vizuelnim, intelektualnim i stvaralačkim prostorom. Neosporno, na likovnoj sceni afirmisao se, pre svega, kao grafičar. U grafici je prepoznao najsnažniji kreativni kod jer je grafiku shvatio kao radost stvaranja u procesu koji traje. Tako je u svom grafičkom stvaralaštvu najviše vremena posvetio nekonvencionalnom istraživanju mogućnosti tehnika duboke štampe u boji. U njoj je našao privlačnost sredstava za rad, oslojena ploča je za njega matrica koja prima podatke. Pripadao je generaciji koja je 60-ih i 70-ih godina bila zaneta ekspresijom slikarske materije, koja je kao vrednost negovana u poetici enformela; umesto strogo kontrolisanog postupka on neguje oslobođen odnos prema grafičkoj matrici u ime istraživanja suptilnih taktilnih vrednosti i ekspresije materijala.
Sam Krsmanović je tačno objasnio svoju stvaralačku pasiju ka istraživanju duboke štampe, u anketi iz 1970. godine: “Mislim da je za mene jedan od odlučujućih razloga što se bavim tehnikama duboke štampe sa metalne ploče, pre svega, u privlačnosti sredstava za rad i neobičnim kvalitetima strukture otisnutih bojenih površina i linija. Dalje, u sukcesivnom procesu izvođenja, u efikasnom fiksiranju mnogih taktilnih, često slučajnih podataka, u mogućnosti kontrolisanja erozivnog odnosno razarajućeg procesa, to jest njegovog usmeravanja, u mogućnosti taloženja novih podataka preko starih. Postoji jedan, rekao bih, mističan fenomen koji je na neki način simbolično ponavljanje procesa u prirodi (bar taj osećaj postoji u meni) i koji prevladava nad utiskom stranca u poslu – o vlasti organizacije, mašine i tehnologije...” M. Krsmanović, Anketa/Grafičari, Umetnost 23 (Beograd 1970) 37.


           

Marko Krsmanović, Mala monografija dobitnika nagrade Veliki pečat, Biblioteka Grafičari beogradskog kruga, Grafički kolektiv,1968; Izložba Marko Krsmanović, Izbor iz grafičkog opusa, Grafički kolektiv 2016. (fotografija sa otvaranja izložbe i katalog)


Krsmanovićev iskaz „Moja podsvest stalno proizvodi sećanje na figuru“ objašnjava strukturalističke tendencije u njegovom radu - simultano predstavljanje apstraktnih i figuralnih formi, u čijoj je muđusobnoj borbi pobedu odnela figura. Drugi kvalitet umetniku je pružala litografija u boji, koja obeležava početak i kraj ovog grafičkog opusa.
Među brojnim samostalnim izložbama u zemlji i inostranstvu, poseban značaj pripada retrospektivnoj postavci grafike održanoj 1987. godine u Muzej savremene umetnosti u Beogradu. Ljiljana Slijepčević je u svojoj studiji markirala bitna svojstva Krsmanovićevog stvaralaštva. Godine 1990, kao lauret nagrade iz Fonda „Ivan Tabaković“, izlagao je u galeriji Srpske akademije nauka i umetnosti. Akcenat ove izložbe bio je na najnovijim grafikama i slikama, što je predstavljalo još jedan dragoceni uvid u stvaralački radionicu ovog umetnika.


Marko Krsmanović (1930 - 1991. Beograd)
Diplomirao je 1953. na Akademiji likovnih umetnosti u Beogradu, klasa prof. Nedeljka Gvozdenovića, a od 1953-1955. pohađao je specijalni tečaj, klasa prof. Marka Čelebonovića i Mila Milunovića. Na grafičkom odseku Akademije, kod prof Boška Karanovića, upoznaje tehnike drvoreza, bakroreza i litografije. Od 1957. izlagao je samostalno (Beograd, Varšava, Brisel, Filadelfija, Njujork, Edinburg, Glazgov, Ročester...) i na kolektivnim izložbama u zemlji i inostranstvu (Beograd, Meksiko, Krakov, Rijeka, Ljubljana, Otava, London, Berlin, Pariz, Karakas, Nju Delhi, Sidnej, Ženeva, Moskva, Venecija, Miškolc...). Retrospektivna izložba 1987. u Muzeju savremene umetnosti u Beogradu. Studijska putovanja: London, Pariz, Glazgov, Oslo, SAD, Edinburg. Nagrade/izbor: Nagrada za grafiku na Oktobarskom salonu, Beograd, 1964; Oktobarska nagrada grada Beograda, 1969; Zlatna igla ULUS-a, 1975; Nagrada iz Fonda Ivan Tabaković SANU za značajan doprinos savremenoj likovnoj umetnosti, Beograd, 1988; Specijalna nagrada za životni doprinos umetnosti grafike na Prvom bijenalu grafike, Beograd, 1989. Bio je profesor na Fakultetu likovnih umetnosti u Beogradu. Bavio se grafikom, ilustracijom i slikarstvom.






 
 
 
 
   
Galerija Grafički kolektiv, Dragoslava Jovanovića 11, Beograd, tel: 011.3285.923, 065.6646.718; tel/fax: 011.2627.785
Radno vreme: 12-19 h, subotom 12-15 h, nedeljom ne radi