No Flash
 
 

KROZ DURBIN GRAFIČKOG KOLEKTIVA – MAPIRANJE ISTORIJE


Stojan Ćelić


Stvaralački opus Stojana Ćelića je kritičarski i muzeološki istraživan, a u ovom izuzetno bogatom delu, pored centralne pozicije koja pripada slikarstvu, značajan je i nezaobilazan autorov doprinos mediju crteža i grafike. Integralni deo ovog kreativnog korpusa predstavljaju i krucijalne studije i problemski tekstovi koje je decenijama objavljivao o likovnoj umetnosti i umetnicima. Ćelić je određene likovne probleme naizmenično rešavao u crtežu-slici-grafici i u tom magičnom trouglu prelivanja iz jednog u drugi medij utemeljen je njegov prepoznatljiv poetski diskurs.


       

Stojan Ćelić, portret;
Katalog izložbe bakropisa Stojana Ćelića povodom ponovnog otvaranja Galerije Grafički kolektiv, april 1964.


Geneza umetnikovog grafičkog rada može se pratiti tokom četiri decenije u nejednakim vremenskim fazama, ali sa sačuvanom idejom o živom stvaralačkom kontinuitetu. Danas se može reći da se sve odvijalo po logici unutrašnje nužnosti; proces pažljivog iscrtavanja poetskih koordinata u ovom stvaralačkom sistemu obeležen je kratkom fazom figurativnog koncepta i dugim periodom njegovog svođenja u stilu beketovske logike bavljenja suštinom. Naime, Ćelićev redukovani metod razvijao se od asocijativno-apstraktnog do apstraktno-geometrijskog principa, stvarajući grafički opus nezaobilazan u ukupnom pregledu naše umetnosti druge polovine 20. veka.
U svim fazama Ćelićevog rada crtež je veoma značajan. Crteže, tragove fluidih sećanja i impresije o određenim toponimima, kasnije je koristio kao predloške za grafike ili slike. Za njega je svet prirode samo jedna reperna tačka sa koje se lakše i sigurnije otiskuje u polje slobodnijih likovnih vizura, a istraživački duh potvrđuje se likovnim traganjima kroz različite teme i tehnike.


           

Katalozi izložbi Stojana Ćelića u Grafičkom kolektivu (1967, 1975, 1988.)


Na početku svoje umetničke karijere, Ćelić je često izlagao grafike i bio je prepoznat i cenjen kao grafičar. Više od biografskog podatka je generacijsko druženje i prijateljstvo sa Mladenom Srbinovićem i Boškom Karanovićem i njihova profesionalna saradnja na zajedničkim izložbama u Grafičkom kolektivu 1953. i 1955. godine. U šestoj deceniji Ćelić je među istaknutim predstavnicima savremene srpske i jugoslovenske grafike, a njegov rad je u selekciji Savremene jugoslovenske grafike na venecijanskom Bijenalu, 1954. godine. O ovom periodu pisali su mnogi kritičari, a simptomatična je Ćelićeva eksplikacija u intervjuu iz 1955: „Ovo što sam dao u grafici, vezano je za moje ideje o slikarstvu, za razmišljanje o problemu čoveka i za likovno shvatanje tragičnog. Sve je to više doživljaj atmosfere nego predmeta…".
Sedma decenija je u Ćelićevom stvaralaštvu višestruko značajna i plodna po realizovanim delima, izložbama i nagradama. On će izoštriti idejni koncept svog dela, fokusiran je na redukciju predmeta osvjajući zonu tzv. estetskog racionalizma.


       

Katalog i video snimak sa otvaranja izložbe grafika i crteža iz opusa Stojana Ćelića, Grafički kolektiv, april-maj 2007;


Bakropisi iz 1961. nagoveštavaju velike promene: kompozicija je definisana intenzivnim i ekspresivnim crtačkim potezima i šrafurama impulsivnog grafizma. Sećanje na predeo postaće jedan sređeniji ritam tamnih i svetlih ploha i vizuelizacije zvukova prirode. Ćelićev modernizam najviših estetskih vrednosti, kako se u kritici ističe, naveden je kao planimetrija i konstruktivni red. Prvi primeri ovog novog i radikalnog Ćelićevog koncepta su linorezi u boji iz 1962. godine. Ove grafike anticipiraju kasniju primenu radikalno reduktivnog modernističkog metoda u Ćelićevom radu, a potvrđuju i tezu da su određene novine u ovom delu promovisane prvo u grafici. Svoje bakropise izložio je aprila 1964. u čast otvaranja renoviranog Grafičkog kolektiva.
Aspekt prostora, fenomen koji će postati njegov primarni umetnički problem on eksplicitno iskazuje, a ćelićevska paleta je u funkciji prostornih odnosa i njihovih planova.


     

S. Ćelić, Dubica bosanska, 1945, visoka štampa, 17.5x18.5 cm;
S. Ćelić, Dečak, 1949, drvorez, 27x21 cm;
S. Ćelić, Stevan Raičković, Uteha, 1955, akvatinta/bakropis, 59x42 cm;
S. Ćelić, Otpor, 1955, bakropis/akvatinta, 57x45 cm


U grafici „Prostor“ (1967) koja pripada najznačajnijim radovima druge polovine 20. veka sklad i red postignut je pojačanom tektonikom plošnih površina, ritmičkim smenjivanjem planimetrijske strogosti, spuštanjem nivoa ploče i linijom koja nastaje tragom boje zaostale u rubovima različitih nivoa matrice.
Postignuta grafička dematerijalizacija plohe stvara utisak savršene harmonije i doseže apsolutni idejni i vizuelni rezultat. Grafike i crteži iz tog ciklusa Ćelić izlaže u Grafičkom kolektivu novembra 1967. godine. Među nagradama za grafiku ističe se Veliki pečat za 1970. godinu dodeljenu za grafiku “Pomerene granice prostora”, bakropis, akvatintu. Žiri – Miodrag B. Protić, Branko Protić i Bora Iljovski - je u nagrađenom otisku cenio stroga, klasična grafička sredstva, čistotu modernog izraza, svojstveni spoj racionalne sheme i iracionalnog odstupanja, vrlo ličan senzibilitet.


           

S. Ćelić, Tezejevo prokletstvo, 1965, bakropis, 56x77 cm;
S. Ćelić, Smireno more, 1966, akvatinta/bakropis, 76x64 cm;
S. Ćelić, Pomerene granice prostora, 1970, bakropis/akvatinta, 78x53 cm, Nagrada Veliki pečat Grafičkog kolektiva, 1970. godine


U bogatoj izlagačkoj praksi Stojan Ćelić je, kao istaknuti član Grafičkog kolektiva, izlagao u svojoj Galeriji crteže (1975), pastele i crteže (1988), a priređena je izložba povodom publikovanja monografije posvećene crtežu i grafici (2007) 15 godina od smrti umetnika.
Grafika je u njegovom opusu važno vezivno tkivo i nezaobilazna stvaralačka činjenica zasnovana na originalnosti i individualnosti. Bez obriza da li su drvorezi iz rane faze, ilustracije za pesničke knjige ili otisci duboke štampe sa akcentom na tehnici ravnog nagrizanja, u njegovom vrhunskom majstorstvu sve je konceptualno logično, jasno i u prirodnom sledu.

Stojan Ćelić (1925. Bosanski Novi – 1992. Beograd)
Diplomirao je 1953. na Akademiji likovnih umetnosti u Beogradu i završio je specijalni tečaj, klasa prof. Nedeljka Gvozdenovića. Od 1953. izlagao je samostalno (Beograd, Venecija, Ljubljana, Pariz...) i na kolektivnim izložbama u zemlji i inostranstvu (Beograd, Sao Paolo, Varšava, Lijež, Sofija, Tokijo, Rim, Ženeva...). Retrospektivna izložba 1983. u Muzeju savremene umetnosti u Beogradu. Nagrade/izbor: Oktobarska nagrada grada Beograda za grafiku, 1957; Nagrada na III zagrebačkoj izložbi jugoslovenske grafike, Zagreb, 1964; Druga premija na VI međunarodnoj izložbi grafike, Ljubljana, 1965; Politikina nagrada iz fonda Vladislav Ribnikar, 1969; Oktobarska nagrada za slikarstvo, Beograd, 1972; Velika nagrada za crtež na V međunarodnoj izložbi originalnog crteža, Rijeka, Nagrada na IX memorijalu Nadežde Petrović, Čačak, 1976; Nagrada za najznačajnije ostvarenje u oblasti kulture 1983, Beograd, 1984; Nagrada AVNOJ-a, Beograd, 1989. Član Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU). Bio je profesor na Fakultetu likovnih umetnosti u Beogradu. Bavio se crtežom, slikarstvom, grafikom i mozaikom.






 
 
 
 
   
Galerija Grafički kolektiv, Dragoslava Jovanovića 11, Beograd, tel: 011.3285.923, 065.6646.718; tel/fax: 011.2627.785
Radno vreme: 12-19 h, subotom 12-15 h, nedeljom ne radi