No Flash
 
 

KROZ DURBIN GRAFIČKOG KOLEKTIVA – MAPIRANJE ISTORIJE



Klub prijatelja grafike - ARTA


Od osnivanja Grafičkog kolektiva 1949. godine svaka godina u životu ove kuće umetnika (i prva NGO kod nas) u znaku je energije mladosti njenih osnivača, pokretača novih inicijativa. Uz grafički atelje otvorena je 1952. Galerija, formirana Kolekcija, a već 1954. godine uspostavljaju se veze sa sličnim organizacijama u inostranstvu. Reč je o intenzivnom stvaralačkom periodu obeleženom liderskom ulogom koju Grafički kolektiv ima u profesionalnom promovisanju umetničke grafike na domaćoj likovnoj sceni. Deo tog koncepta je i saradnja sa arta-om, organizacijom u Cirihu, te je u Beogradu 1954. godine osnovan ogranak Kluba prijatelja grafike - arta. U istoriji ovog Kluba zapisano je da ostvaruje “neposredni kontakt između publike i umetnika, pruža mogućnost radniku i intelektualcu da ukrasi svoj stan originalnim i dobrim umetničkim grafikama sa malo sredstava….da populariše jugoslovesku grafiku i da omogući razmenu sa umetnicima drugih zemalja…” (1) arta je okupljala poklonike grafike koji su mogli po povoljnim cenama da kolekcioniraju radove jugoslovenskih i stranih grafičara. U prve dve godine krug prijatelja grafike arta se povećao na 300 članova i registrovan je kao Društvo prijatelja grafike sa statutom, izborom Odbora i Saveta i jednim plaćenim administratorom. Potom je u Galeriji na Terazijama Društvo dobilo od ULUS-a jednu prostoriju gde je bila stalna postavka novih serija arta-inih listova. Poslovanje arta-e u Beogradu vodila je grafičarka Živka Pajić. Utvrđene su regule za članove arte – i umetnike i prijatelje. Izbor grafičkih listova jugoslovenskih autora štampani u 200 numerisanih primeraka vršio je Savet. Profesionalna pravila organizacije nalagala su da umetnik svoj prvi odabrani rad pokloni Klubu bez autorskog honorara. Isto tako, članovi Kluba uplaćivali su pristupnu članarinu i obavezivali se na kupovinu dva lista godišnje. Uskoro su istu ideju prihvatili umetnici u još šest zemalja - Italija, Austrija, Nemačka, Kolumbija, Izrael i Španija, a u Njujorku je delovao Igas. Nacionalne arta-e su međusobno sarađivale preko Švajcarske arta-e u Cirihu. Po ustaljenim standardima u katalogu su reprodukovani svi odabrani listovi sa osnovnim podacima o autoru, delu i cenom grafičkog otska. Preko kataloga su se poručivale grafike pod istim uslovima u svim zemljama članicama arta-e po usvojenom dogovoru da se menja list za list. Tako su članovi arta-e grafike stranih autora kolekcionirali pod istim uslovima kao i grafike jugoslovenskih umetnika. U toku četrnaest godina delatnosti arta-e (do 1968) adresar je beležio 1000 članova.(2) U tom periodu štampano je 104 rada od 49 jugoslovenskih autora a u tiražu od oko 20.000 otisaka od kojih je polovina razmenjena za listove stranih autora.


           


Izložbom arta-ine kolekcije koja je u Grafičkom kolektivu održana 1982. godine pokušano je da se ideje arta-e ponovo ožive u novim generacijama. Povodom sledeće izložbe “arta 1954-1968” održane u Grafičkom kolektivu oktobra 1999, zabeležena su sećanja Boška Karanovića:

“Armin Grosenbaher je osnovao arta 1937. godine i sa svojom suprugom vodio je 55 godina. Neosporno, danas je arta njegova zadužbina koja je zadržala prvobitni karakter tokom šest decenija. Sećajući se dela i ličnosti Grosenbahera prilika je da se sa nekoliko rečenica vratim na sam nastanak ideje o osnivanju arta-e u Grafičkom kolektivu. Prvi susret sa A. Grafom-Burkenom, jednim istinskim zaljubljenikom u grafiku, dogodio se u kući Božidara Jakca. Ovaj Švajcarac me je uputio na arta-u u Cirihu. Krajem 1953. godine putovao sam u Švajcarsku i upoznao gospodina Grosenbahera. Susret sa ovim prijatnim čovekom bio je srećan početak pa sam već sledećih dana u štampariji "Volfsberger" sa majstorom-umdrukerom gospodinom Majerom odštampao prvu litografiju za arta-u. Iz tog prvog radnog susreta ostala su divna prijateljstva, novi susreti i dopisivanja. Upoznao sam detaljno rad i organizaciju arta-e i sa tom idejom vratio se u Beograd, u Grafički kolektiv. U našem malom krugu ideja je odmah prihvaćena i arta-a je zaživela.”

(1) tekst iz kataloga arta-e
(2) Među razlozima koji su doveli do gašenja arta-e u Jugoslaviji posle četrnaest godina svakako je njeno preseljenje u Delijsku ulicu, kao i finansijsko poslovanje na bazi proste reprodukcije. Simptomatično je da su se nekako u isto vreme ugasile arta-e u drugim zemljama, osim centralne u Švajcarskoj, koja i danas radi.



     

           

Gore: fotografije sa izložbe "Otisak vremena - fragmenti iz istorije", Grafički kolektiv, 2018: levo - grafike iz kolekcije arta-e (autori: Kosta Angeli Radovani, Slobodan Pejović, Bogdan Kršić, Ferdinand Kulmer); desno - publikacije arta-e.
Dole: grafike iz kolekcije arta-e, autori: Boris Anastasijević, Karel Zelenko, Ankica Oprešnik, Vesna Borčić.





 
 
 
 
   
Grafički kolektiv, Kosančićev venac 19, Beograd
tel: 011.3285.923, 065.6646.718; tel/fax: 011.2627.785
radno vreme: radnim danima 12-16h
Galerija Grafički kolektiv, Dragoslava Jovanovića 11, Beograd, zatvorena za publiku, u toku je investiciono održavanje