No Flash
 
 

KROZ DURBIN GRAFIČKOG KOLEKTIVA – MAPIRANJE ISTORIJE


Ljubica Cuca Sokić


Stvaralaštvu Ljubice Cuce Sokić istoričari umetnosti i likovni kritičari posvetili su dužnu pažnju kontinuirano prateći njen razvojni put kroz intenzivnu umetničku aktivnost preko sedam decenija, od njene prve samostalne izložbe priređene u Beogradu 1939. godine, do poslednje postavke 2009. u Vršcu, kojom je obeležen slikarkin 95. rođendan. Ipak, jedan segment stvaralaštva Cuce Sokić ostao je po strani, gotovo marginalna pojava, nedovoljno primećena u kritičkim osvrtima i literaturi, pa i široj javnosti malo je poznat. Reč je o ilustraciji koja predstavlja integralni deo ovog bogatog stvaralačkog opusa.
Cuca Sokić je imala dve samostalne izložbe u Grafičkom kolektivu. Prvi put je izlagala ilustracije proleća 1989, a 1995. godine izbor su bili radovi na papiru -crteži, akvareli, tempere i pasteli.


       

Branimir Karanović, Bogdan Kršić, Ljubica Cuca Sokić, Grafički kolektiv, 1995, foto: Dragiša Radulović;
Ljubica Cuca Sokić, Zoran Božović, Milica Letić, Ljiljana Ćinkul, Ilija Kostov, Milan Blanuša, Grafički kolektiv, 1995.


Predstavljajući ilustracije Ljubice Sokić Grafički kolektiv je nastojao da ukaže na oblast njenog umetničkog rada sa premisom da će u uslovima galerijske prezentacije ovo biti tek prva celovitija informacija i podsetnik za buduća temeljnija istraživanja.
Životne prilike, bolje reći ne/prilike, koje je prethodnoj građanskoj klasi doneo novi poredak, rezultirale su gubitkom radnog prostora; Cuca Sokić nije imala atelje od 1947. do 1960. godine. U to vreme radila je u skučenom prostoru stana, na kuhinjskom stolu, koncentrisana na crteže i slike manjeg formata. Mali formati iz pedestih godina "slikarski su me održali", govorila je. To je period kada je intenzivno radila ilustracije za časopise i knjige. Ovo vreme se poklapa i sa njenim ozbiljnijim stvaralačkim dilemama jer, napuštajući sferu mimetičkog, ona traga za unutrašnjim značenjem vizuelnog, za primarnom idejom od koje počinje slika.
U radnoj biografiji Ljubice Sokić piše: Pored slikarstva čitav niz godina bavila se ilustracijom knjige, pretežno za decu i omladinu. Ovaj navod svedoči o skromnosti autora čiji se rad na ilustraciji proteže, takoreći, tokom čitavog stvaralačkog puta, paralelno sa njenim slikarskim delovanjem. Tačnije, od prvih objavljenih ilustracija 1935. pa tokom narednih četrdeset godina objavljuje ih u knjigama, novinama i časopisima za decu i omladinu. Pri tom iznenađuje obim ostvarenog - ilustrovala preko 30 knjiga i sarađivala u više listova i časopisa, u Pravdi, Pioniru, Poletarcu, Zmaju, Poletarcu Duška Radovića. Poznavajući i poštujući bitna medijska svojstva ilustracije Cuca Sokić je uspostavila neposredno korespondiranje likovnog priloga sa tekstom: intenzitetom ovog povratnog dejstva i kvalitetom njihovog bliskog odnosa, koji dobrim delom zavisi baš od inventivnosti ilustratora, neiscrpna dečija mašta napaja se intenzivnim osećanjima.
Umetnik izuzetnog dara Cuca Sokić u magiji stvaranja traga za duhovnom ravnotežom i harmoničnim odnosima svoje unutrašnje vokacije. Njen rukopis je prepoznatljiv i čitljiv, u duhu dobrih evropskih tradicija, a figuracija u kojoj se kreće razvija se od tananog krokija do osetljivih slikarskih gradacija koje, često zbog slabe štampe, blede u odnosu na original.
U nadahnutim esejima za ovu prvu izložbu ilustracija posali su Božidar Timotijević vezujući ilustraciju Cuce Sokić za tri neprolazna prirodna fenomena: Jutro, Proleće i Sunce, a Vesna Lakićević Pavićević povezuje slikarkin stvaralački motiv i odnos prema prostoru metafizičkog sa radoznalošću Alise.


           

Katalog izložbe Ljubice Cuce Sokić, Grafički kolektiv, 1989;
Katalog izložbe Ljubice Cuce Sokić, Grafički kolektiv, 1995;


Jednostavno kompoziciono rešenje i precizno mišljene ove ilustracije nas neposredno približavaju primamljivom svetu detinjstva prepunom emocija, u čijem optimizmu i vedrini moguće je prepoznati bajku o Alisi ili Pinokiju, sa kojima se gradi humani odnos prema svetu. Uverenje Cuce Sokić da čovek polako sazreva i da je sazrevanje stalno odbacivanje nepotrebnog putokaz je i objašnjenje za sažeto i jednostavno izražavanje pa se izvesni duhovni asketizam, tipičan za njeno stvaralačko uporište blisko i njenim ilustacijama.
Sa kojom ozbiljnošću je Cuca Sokić prilazila radu na ilustraciji dobar primer su i brojne skice i beleške načinjene u prolazu, na ulici, u parku, u kojima ona pokušava u ime autentičnosti da zabeleži tipične dečije poze - kada sede, skaču, hodaju izrazavajući pri tom radost ili tugu. U zadatom prostoru ilustracija ponekad deluje skučeno a nespretno ispisan naslov, rad nekog drugog saradnika, često svojom glomaznošću ugrožava lepotu crteža.
Preko stotinu izloženih originala te 1989. u Grafičkom kolektivu - grupisanih u određene celine i bliski poetskom realizimu i intimizmu - upućuje na vreme i odanost koju je Cuca Sokić posvetila ovom specifičnom vidu likovnog stvaralaštva, koji se u njenom opusu ne može zaobići. Pored toga, ona je svojim pionirskim radom na ilustraciji, uz nekolicinu entuzijasta, neposredno uticala na generacije ilustratora stasale u decenijama posle Drugog svetskog rata, obezbeđujući na taj način ilustraciji kontinuitet ali i status ravnopravne likovne discipline. Povodom postavke iz 1995. publikovan je razgovor Cuce Sokić sa Zoranom L. Božovićem u kojem ističe uticaj boravka u Parizu (1936-1939) na njene umetničke stavove.
Prirodno je da između slikarskog dela Cuce Sokić i njenog ilustratorskog rada postoji uzajamno dejstvo i podsticajna razmena iskustva o čemu najbolje govore suštinske osobine njenog stila koje je naveo profesor Lazar Trifunović: “Težnja ka običnom i svakodnevnom, poetska atmosfera prostora, slobodno postavljen i u hromatici diskretan kolorit, podređivanje detalja celini kompozicije...”


               


Ljubica Cuca Sokić (1914-2009)
I danas se sa istinskim pijetetom sećamo uvažene ličnosti profesorke i akademika Ljubice Cuce Sokić, njenih stvaralačkih načela, a oni koji su je i lično poznavali, poštovali su skromnost i šarm jednostavne osobe, građansku uviđavnost i prijateljsku odanost, poštenje i dostojanstvo. Nije nikada isticala svoje poreklo, znanje, zvanja i priznanja koja je vremenom sticala i koja očito nisu bitno uticala na njen karakter oslobođen (vidljive) sujete i posvećenost umetnosti; više je to deo biografske beleške.
Fenomen privlačnosti i prihvatljivosti umetničkih načela Cuce Sokić može se objasniti osećanjem stalnosti i trajanja, atmosferom kontemplativnog mira – konstantama njene stvaralačke poetike. Blisko duhu rafinovanog i visokog ukusa građanske klase, njeno slikarstvo u jednostavnom tematskom krugu – mrtva priroda, figura ili prostorna kompozicija – postaje "eho njene ljudske i slikarske stvarnosti". Uverenje da čovek polako sazreva i da je sazrevanje stalno odbacivanje nepotrebnog kao moto ugradila u korene sopstvenog bića i stvaralaštva; to je i putokaz i objašnjenje za sažeto i jednostavno izražavanje i izvesni duhovni asketizam, tipičan za njeno stvaralačko uporište.
Možda njena umetnost nije donela prevratničke novine u savremeno srpsko slikarstvo, ipak, talenat i stvaralački princip u duhu posvećenosti i pune koncentracije iznivelisali su unutrašnju enigmatičnost promena sa malim razlikama i njihovu likovnu ubedljivost. Izjava "Slikarstvo i moj život su jedno te isto" približila je načelima slikarke Zore Petrović, njene gimnazijske profesorke, a kasnije i prijateljice.
Delo Cuce Sokić pripada srpskoj kulturi 20. veka, priređena je velika izložba povom 80-tog rođendana, obeleženo je 60 godina rada, izdata je monografija. Cuca Sokić se isto tako odužila Srbiji svojim testamentarnim legatima, od muzeja u Beogradu i Novom Sadu do gradova u Srbiji, a ovi legati su deo nacionalne ostavštine za budućnost.






 
 
 
 
   
Grafički kolektiv, Kosančićev venac 19, Beograd
tel: 011.3285.923, 065.6646.718; tel/fax: 011.2627.785
Galerija Grafički kolektiv, Dragoslava Jovanovića 11, Beograd, radnim danima 12-18h, subotom 11-17h, nedeljom ne radi