No Flash
 
 

KROZ DURBIN GRAFIČKOG KOLEKTIVA – MAPIRANJE ISTORIJE


MEDIALA


Pedesete i šezdesete godine u životu Grafičkog kolektiva i tadašnje programske inicijative Galerije bile su u znaku mladalačkog entuzijazma prvih generacija umetnika okupljenih oko novog kulturnog žarišta na Obilićevom vencu 27. Može se reći da je to bilo Periklovo doba u stasavanju jednog umetničkog bratstva koje je pod okriljem Grafičkog kolektiva gradilo svoja stvaralačka ubeđenja i identitet, a razvijajući kritički stav delovalo je i na utemeljenje profesionalnih standarda Kuće umetnika. Takva kreativna klima oblikovala je duh otvorenosti za nove i eksperimentalne umetničke pojave, a mnoge manifestacije u Grafičkom kolektivu hronika kulturnog života zabeležila je kao prelomne i ključne, a publika i kritika zapamtile kao neobične i zanimljive događaje, posebno kada je bila reč o alternativnoj umetnosti. Upravo ovde su se rojile misli o osnivanju Mediale, kao programskog otklona od enformela i raznih izama, a delatnost grupe je potom identifikovana sa Grafičkim kolektivom, budući da su tu održane dve Medialine izložbe (1959, 1960.) koje su privukle veliku pažnju javnosti.


                 

Pozivnica za Drugu izložbu Mediale, Grafički kolektiv, 1959.
Mihailo Čumić, Stablo, 1958.

                 

Vladimir Veličković, Bez naziva, 1953.
Svetozar Samurović, Svetkovina, 1959.


Nakon prve izložbe, naslovljene Medialna istraživanja, održane od 31. juna do 9. jula 1958. godine u Omladinskoj galeriji (1), već sledeće, 1959, priređena je u Galeriji Grafički kolektiv druga izložba Mediale od 11. do 21. septembra. Izlagali su Leonid Šejka, Miro Glavurtić, Olja Ivanjicki, Kosta Bradić, Milić Stanković, Milovan Vidak, Mihailo Čumić, Siniša Vuković, Svetozar Samurović, Vladimir Veličković. Programski tekstovi su objavljivani u časopisu Vidici i u „listu za umetnost“ Mediala (jedini broj je izašao 1959). Upravo je taj nastup predstavljao veliko iznenađenje: izložbu je otvorio Peđa Milosavljević, omiljeni slikar i građanskih i političkih krugova, a prisustvovale su poznate ličnosti iz sveta kulture, između ostalih Pavle Stefanović, Vasko Popa, Ljubiša Jocić... Izložba je podstakla ugledne kritičare da pišu o Mediali s različitih pozicija, uglavnom sa pozitivnim predznakom - Pavle Vasić, Katarina Ambrozić. Bilo je i kritika koje nisu sa afirmativnom tonom pristupile ovom novom umetničkom fenomenu, u tom duhu sugestivan je naslov „Nebulozni avangardizam Mediale“ (Borba) kritičara Miće Miloševića.

Oktobra 1960. organizovana je i treća izložba Mediale, takođe u Galeriji Grafički kolektiv ali o njoj je ostalo malo podataka jer je Šejka, glavni hroničar svih događanja u vezi sa Medialom, tada bio na odsluženju vojnog roka. Izlagali su Olja Ivanjicki, Leonid Šejka, Miro Glavurtić, Ljuba Popović, Siniša Vuković, Svetozar Samurović i Uroš Tošković. Najzanimljiviji je bio prikaz Slobodana Mašića koji je poredio zvaničnu prezentaciju godišnje umetničke produkcije na Oktobarskom salonu sa trećom izložbom ove grupe. Niz autentičnih podataka o Mediali sačuvano je u URK-u (Uredu za registraciju i klasifikaciju. Knjiga-objekat br.2), gde su beleženi događaji od 1953. do 1963; nalazila se kod Siniše Vukovića, sada je kod njegovih naslednika.


           

           

Deo foto-dokumentacije URK-a - Ured za registraciju i klasifikaciju. Knjiga-objekat br.2


Članovi Mediale priredili su tih godina i kasnije više samostalnih nastupa koji su se istakli i privukli pažnju javnosti po svojim neuobičajenim koncepcijama, nesvakidašnjim u tadašnjem galerijskom miljeu, smelim poetskim i kritičkim stavovima i medijskim inovacijama. Šejka je u Grafičkom kolektivu održao svoju prvu samostalnu izložbu (1958) na kojoj je izložio 17 objekata i poslednju tročasovnu izložbu slika, crteža i „andrmolja“ (31. oktobra 1969.), a posetioci su bili pozvani da aktivno učestvuju u umetničkom događaju. Izložba Milića Stankovića (od Mačve) posvećena dvadesetogodišnjici stradanja Save Šumanovića, koju je u ponoć između 21. i 22. februara 1962. otvorio književnik Branko V. Radičević tekstom „Vampirsko slovo“, nakon tri dana trajanja zatvorena je zbog optužbi da širi nacionalizam i antikomunizam. Milovan Vidak je više puta priređivao izložbe na kojima je predstavljana samo jedna slika - „Pred početak velikog suđenja“ aprila 1965; „Rađanje“ septembra 1970. Olja Ivanjicki je oktobra 1964. tokom svoje izložbe Paketi i koferi ispred Grafičkog kolektiva izvela prvi hepening u Beogradu.


                                                                       

Pozivnica za izložbu Leonida Šejke, Grafički kolektiv, oktobar 1969.
Prilog Dragana Gajera (Politika ekspres) o izložbi Milovana Vidaka u Grafičkom kolektivu, 1965.
Razgovor sa Oljom Ivanjicki (Politika ekspres) povodom izložbe u Grafičkom kolektivu, 1964.


Mediala je težila stvaranju kreativne i teorijske fuzije tradicionalnih vrednosti i savremenih tokova, sa osvrtom na renesansu i klasicizam kao umetničke paradigme. Ime grupi dao je Miro Glavurtić spajanjem reči Med (med kao svojevrstan eliksir i lek, a koji se veštačkim putem može sintetisati kao proizvod bića sjedinjenih u jednoj ideji i radu) i Ala (aždaja, simbol mraka, sukoba i destrukcije). Kodeks grupe je napisao Milovan Vidak, a članovi su svoje sastanke organizovali na beogradskim obalama Save i Dunava, na Adi Međici, u drvenoj kući - sojenici na Adi Ciganliji, u potkrovlju Peđe Ristića u Senjačkoj br.16 i u nekoliko kafana u Beogradu. Program, tekstovi i objave Mediale, objavljivani u Vidicima 1958. godine i 1959. godine, a kasnije u nizu listova i časopisa, kao i u knjizi Leonida Šejke “Traktat o slikarstvu” (Nolit, 1964). Sva programska načela i koncepcija grupe najpotpunije su predstavljena u „listu za umetnost“ koji je, 1959. godine pod nazivom “Mediala” izdala grupa slikara, članova Mediale, a čiji je glavni i odgovorni urednik bio Miro Glavurtić. U okviru programskih načela grupe, članovi Mediale su razvijali i afirmisali personalne stvaralačke poetike i vizuelne kodove stvarajući skup heterogenih likovnih izraza.



(1) Omladinska galerija - kasnije je nazvana Dom omladine, Obilićev venac 4, do prelaska 1966. u novu zgradu, u Makedonskoj ulici; izlagali su Leonid Šejka, Olja Ivanjicki, Miro Glavurtić i Vladan Radovanović. Mića Milošević je tekstom „Neočekivani doživljaj jedne izložbe“, Borba, Beograd, 28. jun 1958, skrenuo pažnju na Medialu kao posebnu pojavu u našoj umetnosti.





 
 
 
 
   
Grafički kolektiv, Kosančićev venac 19, Beograd
tel: 011.3285.923, 065.6646.718; tel/fax: 011.2627.785
radno vreme: radnim danima 12-16h
Galerija Grafički kolektiv, Dragoslava Jovanovića 11, Beograd, zatvorena za publiku, u toku je investiciono održavanje