No Flash
 
 



Fani Muns, Režin Remon


Ponovno otkriće savremene grafike

Primer Liježa: Međunarodno trijenale savremene grafike

„Lijež, mesto gde se grafika zaodenula u toliko vidova i toliko različitih tehnika, ima obavezu da održi tradiciju koja prirodno ostaje živa i dinamična.“ Na taj način je već na otvaranju Trećeg međunarodmog bijenala grafike 1987. podvučena pradavna veza koja od XVI veka ujedinjuje Lijež sa grafikom. Ovo izdanje okupilo je ne manje od 30.000 posetilaca.

Početak ove manifestacije koja je u potpunosti posvećena grafici bio je 1969. i rezultat je uske saradnje Grada Liježa i APIAV-a, Asocijacije za intelektualni i umetnički napredak Valonije. Godine 1983. događaj je obnovljen pod nazivom „Savremena evropska gafika“, pre no što je postao najpre „Međunarodno bijenale grafike“, a zatim „Međunarodno bijenale savremene grafike“. Danas, uoči trinaestog izdanja predviđenog za 2021, postalo je trijenale i ovaj događaj može se pohvaliti svojim postojanjem dužim od 50 godina uprkos periodima prekida zbog logističkih problema.

Sasvim je jasno da grafika ne pokazuje nikakve znake zamora, već sasvim suprotno tome. Dokaz za ovo je povećan broj manifestacija, udruženja ili ateljea u različitim zemljama posvećenih ovoj disciplini. Sinergija koja je karakteristična za grafičare podržava ovu dinamičnost: više od bilo kojih drugih umetnika grafičari stvaraju veze. Liježani učestvuju u razmeni sa svojim kolegama iz Brisela, Vervijea, ali i iz Srbije, iz Troa-Rivijera u Kanadi, nalaze ih u Vijetnamu, u Kini, u Pekingu, u Šenženu. Jedinstveni univerzum grafičara stvara saradnju, zajedničke projekte koji ponovo oživljavaju i privlače druge umetnike, iskusne ili početnike.

Od jednog do drugog izdanja izložbe broj prijavljenih kandidata oscilira između 500 i 750, sa začuđujućim vrhuncem od 1000 primljenih dosijea u 2011. Značajno se proširio i broj zemalja odakle stižu učesnici što je omogućilo da se dosegnu krajevi koji su nam izgledali nedostupni kao što je Sirija, Južna Afrika, Indija, Uganda, Izrael... Tokom godina na umetničkom nivou potvrđeno je više tendencija, što je razbilo suženu sliku umetnika – grafičara; izvan opstajanja takozvane tradicionalne grafike primećuje se oslobađanje disciplina, umnožavanje podloga, eksplozija prostora, kohabitacija - paralelno postojanje različitih struja bilo da su figurativne, apstraktne, ilustrativne, minimalističke, ekspresionističke... najzad povećana privlačnost za eksperimentisanje.

Tako događaj u Liježu ispunjava jednu od svojih osnovnih misija koja se sastoji u tome da predstavi najkompletniju moguću viziju grafičke umetnosti onako kako se ona praktikuje na međunarodnom nivou.


           

VII Međunarodno bijenale savremene grafike u Liježu, MAMAC – La Boverie, 2009 © T.Wesel
VIII Međunarodno bijenale savremene grafike u Liježu, MAMAC – La Boverie, 2011 © Ville de Liège


Vreme je za eksperimentisanje

Međunarodno bijenale savremene grafike u Liježu je već više od pola veka dobro ukotvljeno u međunarodnom umetničkom pejsažu. Od skupa prijavljenih kandidata stručni žiri odabrao je četrdesetak grafičara da predstave svoj skorašnji rad kad se izložba otvori. U 2021. događaj će se promeniti na taj način što će se od sada predstavljati u trogodišnjem ritmu (1).

Od početka takmičenja (2) težnje današnjih i jučerašnjih umetnika grafičara uvek identično izgledaju: da se uključe u moderne tokove, da omoguće postojanje grafike za sebe dodeljujući joj posebno mesto među drugim savremenim umetničkim oblicima. Grafika postaje autonomna umetnost na isti način kao crtež, ulje, ili kolaž. „Fascinacija koju grafika izaziva kod umetnika rađa se iz iznenađenja koje se bez prestanka ponavlja i prati otkriće sveže odštampanog otiska“, pisao je već 1969. predsednik APIAV-a (3).


Otisak ili grafika: pokušaj definisanja

Konkurs u Liježu upućen je umetnicima koji se bave grafikom „u širem smislu“. Tokom godina trebalo je redefinisati šta se podrazumeva pod štampom u širem smislu. Stoga je Organizacioni odbor rado prihvatao radove koji su izvedeni povratkom na tradicionalne tehnike kao i njihovom kombinacijom, često se pojavljujući pod zajedničkim naslovom „mešana tehnika“, ali još i nove tehnike i tehnologije povezane sa digitalnim tehnologijama ili nove eksperimente. Kombinacijom tehnika, tehnološkim napretkom ili otkrivanjem novih procesa, različitim nosačima ili formatima, savremeni otisci ističu se formalnom raznolikošću.

Mnogobrojni su pokušaji definisanja koji se tiču grafike i otiskivanja i vrlo često su nezadovoljavajući. Većina radova izabranih za bijenala mogla bi se okarakterisati kao „štampane slike“, u širem smislu. Ali da li je ovo tu stvarno bitno? Ono što se naročito izmenilo u ovim pokušajima definisanja tokom održavanja bijenala jeste pojam višestrukosti. Još od prvih izdanja pojam umnoživosti bio je zajednički u radu svakog umetnika. Trebalo je da radovi budu umnoživi, a ne jedinstveni, isključujući tehniku monotipije na primer. Danas inovacije u oblasti otiskivanja ukazuju da neke savremene tehnike dopuštaju samo jedan otisak, što bukvalno dovodi u pitanje suštinu discipline i njen položaj u oblasti umetnosti. Ove inovacije u oblasti štampane slike šire sve dalje granice ove discipline. Lista mogućnosti umnožavanja je od sada beskrajna.


IX Međunarodno bijenale savremene grafike u Liježu, MAMAC – La Boverie, 2013 © Ville de Liège
XI Međunarodno bijenale savremene grafike u Liježu, MAMAC – La Boverie, 2017 © Ville de Liège


Grafika, odraz društva

Da bismo grafici dodelili precizno mesto u umetničkom svetu i da bismo se učvrstili u toj modernosti mogli bismo da rezimiramo nastojanja umetnika iz tri poslednja izdanja bijenala prema dve ose: s jedne strane umetnost je odraz stvarnosti, a sa druge javlja se kao gest.

Nesumnjivo, umetnik je akter svoje epohe; isto je i sa grafičarem.Među umetnicima koji su izabrani za izložbu izgleda da se neki od njih inspirišu najnovijim teorijama kolapsologije koje su se umnožile u poslednje vreme. Odabrani umetnici trude se da ukažu na aktuelne društvene devijacije u vidu kriza: ekoloških, energetskih, ekonomskih, geopolitičkih, neki od njih humorističkim tonom, drugigi tragičnijim. Tako svako na svoj način i svojom senzibilnošću nudi svoju verziju savremenog društva.Nova tendencija je ohrabrivanje brojnih umetnika da razvijaju teme o društvu na štetu ličnijih radova (isečci iz žovota, porodične uspomene, itd), u stvari intimističkijih. Ova tendencija se odražava u tri poslednje selekcije liješkog konkursa.

Jedna druga struja, prilično nova u svetu grafike, i koja interesuje generaciju mladih umetnika grafičara, jeste „dematerijalizacija“(4) grafike. U selekciji Trijenala 2021. skoro četvrtina kandidata razvija ovaj umetnički pristup koji bismo mogli okvalifikovati kao performativan, gde gest prednjači rezultatu. Tako beleženje slučajnih pokreta, rad na kvalitetu apsorpcije boje, ili ponovljeni tiraž na metalnoj ploči vode savremenog umetnika grafičara do kreativnog procesa, meditativnog, katarzičnog ili upozoravajućeg. Kao što je to kod mnogih sadašnjih umetničkih performansa, na kraju pristup izvedbi prednjači u odnosu na rezultat.

Kao zaključak, da bi se oslobodili tradicionalnih kategorizacija i dali novi identitet disciplini, treba računati na učesnike koji su ukotvljeni i uključeni u odbranu i valorizaciju grafike, a to je slučaj u Liježu. Preko svakog projekta, svake izložbe, doprinosimo da se obezbedi proširena i raznovrsnija vizija ovog oblika umetničkog izražavanja i učestvujemo u obnovi štampane slike. Sučeljavanje radova u okviru istog prostora izložbe vodi među umetnicima do dijaloga, razmene i susreta.

Fani Muns, kustoskinja Muzeja lepih umetnosti u Liježu i komesar Trijenala grafike
Režin Remon, prva počasna kustoskinja Muzeja lepih umetnosti u Liježu

Prevod sa francuskog jezika: Vesna Radojev



1. Prvo izdanje Međunarodnog trijenala savremene grafike u Liježu trebalo je da se održi u mesecu maju 2020. u La Boveri, ali premešteno je u septembar 2021, zbog zdravstvenih razloga koji su se pojavili ove godine.
2. Prvo izdanje Bijenala grafike održano je 1969. Bilo je predstavljeno 350 radova pristiglih iz 18 zemalja Evrope.
3. Ciljevi objavljeni u katalogu prvog Bijenala grafike 1969, koje je izrazio Ernest Šofenils, predsednik APIAV-a, Asocijacije za intelektualni i umetnički napredak Valonije, stvorene u posleratnom kontekstu, jesu osnova prvog Bijenala grafike.
4. Pojam pozajmljen od Pola Ripoša, francuskog stručnjaka za savremenu grafiku, u uvodnom tekstu za katalog Trijenala u Liježu (u procesu objavljivanja): „[…] čini se da otisak ukazuje na rukopis umetnika u procesu izrade odštampane slike koliko i dobijeni rezultat. Posledično, otisak će doživeti oblik dematerijalizacije čineći da postane proces koliko i rezultat procesa ".




Fani Muns (1985, Lijež, Belgija), diplomirala istoriju umetnosti i arheologiju na Univerzitetu u Liježu. Do 2019. radila je kao saradnik u Muzeju likovnih umetnosti u Liježu u organizaciji izložbi i programima sa publikom. Od maja 2020. u istom muzeju radi kao konzervator umetničke zbirke od 16. veka do savremene umetnosti, kao i u realizaciji izložbi u La Boverie. Autor je i učesnik u realizaciji više stručnih publikacija.

fanny.moens@liege.be

Režin Remon (1955, Ij, Belgija), studirala istoriju umetnosti na Univerzitetu u Liježu. Naučni ataše u Muzeju crkvene umetnosti u Liježu; kustos u Kabinetu grafike i crteža u Liježu; prvi kustos Muzeja likovnih umetnosti u Liježu; kustos brojnih izložbi, među kojima su Robert Crommelinck, La Fondation Darchis, Jackues Ochs, Picasso, Delvaux, Bijenale grafike...; autor brojnih tekstova i kataloga izložbi; član više kulturnih institucija i udruženja.

regine.remon@gmail.com





 
 
 
 
   
Grafički kolektiv, Kosančićev venac 19, Beograd
tel: 011.3285.923, 065.6646.718; tel/fax: 011.2627.785
radno vreme: radnim danima 12-16h
Galerija Grafički kolektiv, Dragoslava Jovanovića 11, Beograd, zatvorena za publiku, u toku je investiciono održavanje